Binnen de Taskforce Infra en Platform V&R werken Rijkswaterstaat en marktpartijen daarom aan een contractmodel dat beter aansluit bij de praktijk van vervanging en renovatie: met meer ruimte voor samenwerking, flexibiliteit en gezamenlijke afwegingen. Niet alleen vooraf, maar juist ook tijdens het project.
Volgens Ingeborg Magnée van het Inkoopcentrum Grond, Water en Wegen (ICG) van Rijkswaterstaat begint dat bij het erkennen dat de opgave anders is dan bij traditionele nieuwbouwprojecten. “Je werkt aan bestaande objecten, waarvan je nooit alle informatie vooraf hebt. Er is informatie en je kunt veel onderzoeken, toch zijn verrassingen onderweg onvermijdelijk. Dat betekent dat je ook anders moet omgaan met risico’s, verantwoordelijkheden en aansprakelijkheid.”
Van vastleggen naar samenwerken
Traditioneel werden veel projecten op basis van de UAV-GC aanbesteed, bijvoorbeeld met Design & Construct-contracten. Daarbij ligt een groot deel van de verantwoordelijkheid bij de opdrachtnemer en wordt vooraf zoveel mogelijk vastgelegd. Voor de vernieuwingsopgave blijkt dat in de praktijk minder goed te werken. “Bij vervanging en renovatie kun je niet alles vooraf dichttimmeren”, zegt Magnée. “Tijdens het project kom je altijd dingen tegen die je niet had voorzien. Dan moet je samen kunnen kijken wat dat betekent en hoe je daarmee omgaat.”
Een werkgroep onderzocht daarom of bestaande contractvormen aan te passen waren aan deze situatie, maar dat bleek weinig praktisch. “Je zou vrijwel alles moeten aanpassen en dat maakt het complex en minder werkbaar.” Daarom is gekozen voor nieuwe overeenkomsten die beter aansluiten bij de opgave.
Raamovereenkomsten als basis
Een belangrijk onderdeel van het nieuwe contractmodel is het werken met raamovereenkomsten en nadere overeenkomsten. In plaats van projecten afzonderlijk aan te besteden, worden vergelijkbare objecten gebundeld in een portfolio. “Dat biedt opdrachtgever en -nemer ruimte om met vaste teams te werken en kennis op te bouwen,” aldus Magnée. “Je hoeft niet voor elk object opnieuw het hele proces te doorlopen. Wat je leert in het ene project, neem je mee naar het volgende.”
Dat zorgt niet alleen voor efficiëntie, maar verandert ook de manier van samenwerken. Partijen leren elkaar beter kennen, ontwikkelen een gezamenlijke werkwijze en bouwen vertrouwen op. Dat maakt het makkelijker om sneller te schakelen en samen keuzes te maken, juist op momenten dat de situatie daarom vraagt.
Door meerdere objecten in één keer aan te besteden, ontstaat bovendien een gelijkmatigere stroom werk. Dat geeft zowel Rijkswaterstaat als de markt meer zekerheid en maakt het aantrekkelijker om te investeren in mensen en materieel. Tegelijkertijd blijft er ruimte om per object keuzes te maken. “Je contracteert de opgave, maar houdt ruimte om gaandeweg de beste oplossing te vinden.”
Risico’s en verantwoordelijkheden in balans
Een belangrijk aandachtspunt in het nieuwe contractmodel is de verdeling van risico’s en verantwoordelijkheden. In het verleden zijn projecten soms vastgelopen doordat risico’s eenzijdig bij de markt lagen. “De markt heeft daar ook van geleerd”, zegt Magnée. “Aannemers willen niet meer onbeperkt risico nemen.” In het nieuwe contractmodel wordt daarom gezocht naar een betere balans. Rijkswaterstaat haalt een deel van de risico’s weer nadrukkelijker naar zich toe, terwijl er duidelijke afspraken zijn over hoe met onzekerheden wordt omgegaan. “Door vooraf helder vast te leggen welke uitgangspunten gelden, kun je tijdens het project sneller samen besluiten nemen. Dat voorkomt discussies achteraf en helpt om het project soepel te laten verlopen.”
Ruimte om bij te sturen
Het contractmodel sluit aan op de andere bouwstenen binnen de vernieuwingsopgave. Het prijsmechanisme biedt ruimte om stap voor stap tot een passende prijs te komen en proceseisen zorgen voor een werkbare inrichting van het project. Het contract legt vast hoe partijen samenwerken en besluiten nemen binnen die kaders. “Het contract moet dat faciliteren”, zegt Magnée. “Je wilt afspraken maken die houvast geven, maar ook ruimte laten om bij te sturen als dat nodig is.”
Samen doorontwikkelen
Het nieuwe contractmodel is in nauwe samenwerking van Rijkswaterstaat en de marktpartijen ontwikkeld. “Je kunt dit alleen samen doen. Er is draagvlak nodig in de markt om dit te laten werken.” Het contractmodel is inmiddels gepubliceerd en beschikbaar voor de sector. Tijdens de achterbanbijeenkomst van het Platform V&R op 7 april wordt het model verder toegelicht en besproken. Inmiddels is het contractmodel toegepast in projecten, zoals bij de Zeeuwse bruggen en Maasbracht 2.0. “Het is een beginpunt”, onderstreept Magnée. “In de praktijk leren we wat goed werkt en wat beter kan. Zo blijven we samen doorontwikkelen.”