De echte vraag is: hoe pakken we dit samen aan, zodat projecten voorspelbaarder en beheersbaarder worden? Huub de Lange, strategisch adviseur marktrelaties bij Rijkswaterstaat en betrokken bij het platform V&R, onderdeel van de Taskforce Infra, vat het nuchter samen: “Als we de vernieuwingsopgave op de oude manier aanpakken, gaan we het niet redden. We moeten naar een next level van samenwerken.”
Bij nieuwbouwprojecten lag het zwaartepunt lange tijd bij de opdrachtnemer: de opdrachtgever kwam met een uitvraag en de gegadigden kwamen met een ontwerp en een prijs. In de huidige praktijk werkt dat niet meer. Vernieuwing gaat over bestaande objecten met vaak achterstallig onderhoud en onverwachte verrassingen die dan toch vaak in gebruik blijven. Dat maakt de uitvraag voor de opdrachtgever stukken lastiger. Verder is het voor de gegadigden haast onmogelijk om met een prijs en planning te komen. “Daar komt bij dat de markt veranderd is”, aldus de Lange. “Tien of vijftien jaar geleden schreven nog meerdere partijen in op een project. Dat is nu minder vanzelfsprekend. Grote risico’s zijn niet langer bij aannemers neer te leggen.”
Leren omgaan met onzekerheden
De kernvraag is volgens de Lange hoe we omgaan met onzekerheden, technisch en financieel, en tegelijkertijd toch tot een beheerste aanpak komen. Dat begint bij een andere manier van werken. Eerst een diagnose stellen, dan samen bepalen wat er nodig is en hoe dat te realiseren is. Deze gezamenlijke aanpak geeft ruimte om kennis vroegtijdig te bundelen en kosten transparanter te maken. Ook het koppelen van de verschillende perspectieven helpt. Ingenieursbureaus, aannemers en opdrachtgevers zien elk slechts een deel van het proces. Door kennis expliciet te delen ontstaat een completer beeld. “Het totaaloverzicht ontbreekt vaak. Terwijl juist dat cruciaal is om grip te krijgen op kosten en planning,” aldus De Lange.
Common ground vinden
Om dat gesprek goed te voeren is in 2024 vanuit het Platform V&R de adviesnota kostenontwikkeling opgesteld. Daarin zijn de knelpunten vanuit de perspectieven van, opdrachtgever, ingenieursbureaus en aannemers, in kaart gebracht. De Lange: “Niet om verschillen uit te vergroten, maar om common ground te vinden. Daar zijn de eerste concrete acties uit voortgekomen. Zo is het project Zeeuwse bruggen de eerste bruggenportfolio (met raamovereenkomst vernieuwingsopgave) die de prijsvormingsmodule bevat. We gaan de werking van deze module in de praktijk toepassen, waarbij we de setting van de portfolio gebruiken om de prijsvormingsmodule per object te verbeteren. Hiermee ontstaat meer inzicht in beprijzing en raming, en kan de sector met elkaar in gesprek over wat realistisch is.”
Een ander voorbeeld is het experiment in Farmsum, waarbij ingenieursbureaus en aannemers al bij het ontwerp aan tafel zaten. Zij bepaalden samen de diagnose en aanpak, waardoor de directe kosten beter in te schatten waren en verspilling van denkkracht niet aan de orde is. “Zulke pilots laten zien dat het beter kan als we luisteren en elkaar beter proberen te begrijpen.”
Concrete tools en voortgang
De vernieuwingsopgave vraagt ook om standaardisatie. Bij sluizen wordt bijvoorbeeld onderzocht wat generiek en wat specifiek is, om het ontwerpproces te vereenvoudigen en kosten realistisch in te schatten. Bij tunnels zijn, onder regie van de Taskforce Infra, verbetervoorstellen doorgevoerd die vernieuwing tot vijftien procent sneller en voorspelbaarder maken. Het zijn allemaal voorbeelden die perspectief bieden: geen grote woorden, maar tastbare stappen vooruit.
Vertrouwen als fundament
“De rode draad in al deze initiatieven is samenwerking, onderstreept de Lange. “Niet ieder voor zich, maar samen verantwoordelijkheid nemen voor diagnose, ontwerp, uitvoering en kosten. Dat vraagt lef, transparantie en vertrouwen.” De eerste ervaringen zijn positief. Er is zeker nog spanning maar ook heel veel energie. “Het eerste project leverde misschien nog slapeloze nachten op, maar we werden er uiteindelijk allemaal blij van. Het werk wordt leuker als je elkaar versterkt en weer trots kunt zijn op het areaal.”
Blik vooruit
De adviesnota kostenontwikkeling liet zien dat veel budgetten nog worden bepaald op basis van ervaringscijfers uit nieuwbouwprojecten. “Voor vernieuwing pakt dat structureel te laag uit en dat werkt als een rem voor het hele traject. Verder is het zaak de beperkte capaciteit bij alle partijen beter in te zetten. Dan wordt dubbel werk voorkomen, verlopen processen efficiënter en blijven we van elkaar leren.” Tot slot is het onderscheid tussen generieke en specifieke onderdelen cruciaal. “Als we dat expliciet maken,” zegt De Lange, “besparen we tijd en komen we tot realistischer ramingen. Dat is de common ground waar we naartoe werken.”
Taskforce Infra
De Taskforce Infra (TFI) is het samenwerkingsplatform waar Rijkswaterstaat, Bouwend Nederland, Techniek Nederland, NLingenieurs, MKB Infra, Cumela en de Vereniging van Waterbouwers in een open dialoog samen werken aan concrete en doelgerichte oplossingen die bijdragen aan het verhogen van de productiviteit voor de instandhoudingsopgave. De TFI bestaat uit themagroepen en het Platform VenR waarin inzichten, informatie en kennis op een open en transparante manier worden gedeeld. Het is daarmee een voorbeeld voor de nieuwe manier van samenwerken die nodig is om de grote opgave waar de infrasector voor staat aan te kunnen. Meer weten over de Taskforce Infra? Ga dan naar www.taskforceinfra.nl.